و حساب خدا بود ) مرد مشرك گفت : گمان مىبرى ما بعد از مرگ زنده ميشويم ؟ ! سوگند به خدا كه او هيچ مرده اى را زنده نخواهد كرد ( اين سخن را به اين جهت گفت كه آنها بازگشت مردگان را به حيات و زندگى مجدد ، محال ، يا بيهوده مىپنداشتند ) آيه فوق نازل شد و به او و مانند او پاسخ گفت ، و مساله معاد را با دليل روشنى بيان كرد ، در حقيقت گفتگوى اين دو نفر سببى بود براى طرح مجدد مساله معاد ( 1 ) . تفسير : معاد و پايان گرفتن اختلافها در تعقيب بحثهايى كه در آيات گذشته پيرامون مساله « توحيد » و رسالت پيامبران « آمد اين آيات با ذكر گوشه اى از مباحث » معاد « ، اين بحثها را تكميل مىكند . نخست مىگويد : « آنها مؤكدا سوگند ياد كردند كه خداوند كسانى را كه ميميرند هرگز مبعوث نمىكند » ، و به زندگى جديد باز نمىگرداند ( * ( وَأَقْسَمُوا بِاللَّه جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لا يَبْعَثُ اللَّه مَنْ يَمُوتُ ) * ) . اين انكار بىدليل ، آن هم انكارى توام با قسمهاى مؤكد ، نشانه اى از نادانى آنها و بيخبريشان بود ، لذا قرآن در پاسخ آنها چنين مىگويد : « اين وعده قطعى خداوند است ( كه همه مردگان را به حيات جديد باز مىگرداند تا نتيجه اعمالشان را ببينند ) ولى غالب مردم نمىدانند » و بر اثر ناآگاهى دست به انكار مىزنند ( * ( بَلى وَعْداً عَلَيْه حَقًّا وَلكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ ) * ) .

--> ( 1 ) تفسير مجمع البيان ، و قرطبى و ابو الفتوح رازى ذيل آيه مورد بحث .